KALA SAARIDA NOOLAHA (Classification)

Qaabaynta (Classification)

Noolayaasha waa la kala saari karaa iyadoo loo eegayo qaababkooda.

Nidaamka lamaanaha( binomial system)  wuxuu adeegsanayaa jinsiyada (genus) iyo
nooclaha (species). Furayaasha ayaa loo isticmaali karaa si loo aqoonsado noocyada kala duwan.
Nidaamka lamaanaha( The binomail system)

Waxaa jira malaayiin nooc dunida korkeeda. inkastoo noocyada ay ka duwanaan karaan midba midka kale, qaar badani waxay leeyihiin waxyaabo isku mid ah oo noo ogolaanaya inaan u qaybino kooxo. Tan waxaa lagu magacaabaa qoondaynta.
Boqortooyooyinka( classification kingdoms)

Qaybta ugu weyn ee noolayaasha ee nidaamka kala soocidda waa in lagu dhigo  shan boqortooyo. Kuwani waxay ku saleysan yihiin  unugyada noolaha ay yihiin.
Shanta boqortooyadu waa:
xayawaanka (dhammaan xayawaanka xididada badan leh)
dhirta (dhammaan dhirta cagaaran)
fangaska 'fungi' (kalluunka, mushrooms, yeast)
prokaryotes (bakteeriyada,blue-algea iyo Plasmodium)
protoctists (Amoeba, Chlorella iyo Plasmodium)

Qaybo dheeraad ah

Noolayasha ayaa markaa loo kala qaadi karaa :
phylum
class
order
family
genus
species

Nidaamka lamaanaha ah ee noocyada(species)  magacaabista wuxuu isticmaalaa erayada Laatiinka ah. Magac kasta wuxuu leeyahay laba qaybood, genus iyo noocyada(species). Tusaale ahaan, bani'aadamku wuxuu ka tirsan yahay Homo, iyo noocyada(species) ah  sapiens - sidaas darteed magaciisu wuxuu yahay Homo sapiens.

Nidaamka lamaanaha waa muhiim sababtoo ah waxay u ogolaanaysaa saynisyahannada in ay si sax ah u cadeeyaan noocyada shakhsiyeed ( indivitual species). Tusaale ahaan, gogari  waa wax aad u yar marka loo eego noocyada kale shimbiraha, qambaar, kuwaas kale oo leh jinsiyado kale.

Nidaamyada kaladuwan ee kale

Xarunta(cladistics) waa hab kale oo lagu kala saaro noolaha. Waxay isticmaali kartaa xogta DNA-ga ama RNA, halkii ay ka muuqato dabeecadaha muuqaalka ah. Waxay xoojinaysaa xiriirka horumarinta ee u dhexeeya noocyada kala duwan.


------------------------------

Comments